De Wettenfabriek

Nederland wil precies weten waar iedere euro terechtkomt. Daarom regelen we belastingen en toeslagen tot op de cent. Maar al die precisie maakt het stelsel zo ingewikkeld dat bijna niemand het nog overziet. Wat is de prijs van precisie, wie betaalt die – en hoe kan het eenvoudiger? Aan het woord: Ditte Hak (CIZ, eerder Dienst Toeslagen), hoogleraar Sigrid Hemels en Bart Snels (Slagvaardige Overheid).

Op sommige scholen verdwijnt de klassenfoto, want ‘dat mag niet van de Europese privacywet’. Klopt dat wel? Hoeveel van onze regels komen eigenlijk uit Brussel, en wie maakt ze ingewikkeld? Aan de hand van de privacywet onderzoeken we waar de complexiteit binnensluipt: bij de onderhandelingen in Brussel, bij de uitwerking in de Haagse wettenfabriek of op het schoolplein. En we kijken hoe de Europese Unie zelf probeert te vereenvoudigen. Aan het woord: onderhandelaar Jan-Kostijn Dieben, lector Mendeltje van Keulen (De Haagse Hogeschool) en hoogleraar Herke Kranenborg (Universiteit Maastricht).

Wie een huis wil bouwen, krijgt te maken met regels over natuur, energie, veiligheid en nog veel meer. Achter elke regel zit een goede reden en een eigen fanclub. Maar wie houdt de optelsom in de gaten? En als we vereenvoudigen: eenvoudiger voor wie? Aan het woord: John Morijn (Adviescollege toetsing regeldruk), Arno Visser (Bouwend Nederland) en Friso de Zeeuw (adviesgroep STOER).

Wanneer heb jij voor het laatst de temperatuur van je koelkast gecontroleerd? In de zorg gebeurt dat elke dag, sinds kwetsbare ouderen ziek werden van een bedorven toetje. Hoe komt zo’n regel tot stand en wordt ze langzaam een hele afvinklijst? In de eerste aflevering van het nieuwe seizoen zoeken we het antwoord in de politiek: bij incidenten, Kamervragen en de ‘risicoregelreflex’. Aan het woord: onderzoeker Georgina Kuipers (NSOB), Tweede Kamerlid Joost Sneller (D66) en oud-Kamerlid Kees van der Staaij (SGP).

De Wettenfabriek is terug! Iedereen wil eenvoudiger wetten, van Kamerleden tot ondernemers en van uitvoerders tot uitkeringsgerechtigden. Waarom lukt dat dan zo moeilijk? In het derde seizoen onderzoeken we hoe wetten complex worden en wat eraan te doen valt. Wie heeft er last van, en wie juist baat bij? In zes afleveringen gaan we van de zorginstelling tot de bouwplaats, met politici, ambtenaren en andere deskundigen. Eenvoudiger kan het vast. Maar hoe? Ga voor meer informatie naar www.wettenfabriek.nl.

In deze laatste aflevering van het tweede seizoen van De Wettenfabriek gaat het over de wendbaarheid en inclusiviteit van de taal die in wetten wordt gebruikt. Aan het woord komen André Verburg (rechter in de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State), Lisa van Ginneken (Tweede Kamerlid) en Pieter van der Wees (wetgevingsjurist bij het ministerie van Financiën).

Het plan om te gaan experimenteren met legaal geproduceerde wiet is een voorbeeld van een experiment met nieuwe regels. Paul Depla (burgemeester van Breda), Rianne Jacobs (hoogleraar Wetgeving) en Jan-Kees Helderman (hoogleraar Sociaal beleid en bestuur) bespreken het hoe, wat en waarom van zulke experimenten.

De eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba vormen samen Caribisch Nederland. Hoe de daar geldende wetgeving duizenden kilometers verderop in Den Haag wordt gemaakt, horen we in deze aflevering van Eva Hendricks (wetgevingsjurist in het Caribische deel van het Koninkrijk), Glenn Thodé (voormalig gezaghebber van Bonaire) en Channa Samkalden (advocaat in een zaak die draait om het realiseren van een sociaal minimum in Caribisch Nederland).

De Wettenfabriek is terug! In de tweede aflevering van het nieuwe seizoen kijken we naar de taakverdeling tussen de Rijksoverheid en gemeenten, die ook in wetten wordt geregeld. Waar gaan gemeenten eigenlijk over? En onder welke voorwaarden mag het Rijk gemeenten een taak opleggen, zoals het opvangen van asielzoekers? Dat horen we van Eric van der Burg (staatssecretaris van Justitie en Veiligheid), Sharon Dijksma (burgemeester van Utrecht) en Solke Munneke (hoogleraar staatsrecht in Groningen).

De Wettenfabriek is terug! In de eerste aflevering van dit nieuwe seizoen staan we stil bij communicatie over wetten en de rol van de journalistiek en de wetenschap in de berichtgeving over wetgeving. Je hoort Guido Rijnja (communicatieadviseur bij het ministerie van Algemene Zaken), Joost Vullings (parlementair journalist) en Wim Voermans (hoogleraar Staatsrecht).

De wetgever maakt de wetten en de rechter past ze toe. Klinkt overzichtelijk, maar waarom is er dan toch zo vaak discussie over die rolverdeling, zoals bij de Urgenda-zaak? Je hoort het in deze aflevering van Dineke de Groot (president Hoge Raad), Jerfi Uzman (hoogleraar staatsrecht Universiteit van Amsterdam), Laura Burgers (universitair docent gepromoveerd in het klimaatrecht, Universiteit van Amsterdam) en Tom van der Meer (hoogleraar politicologie, Universiteit van Amsterdam).

Hoe zorg je ervoor dat beleid en wetten goed worden uitgevoerd, met oog voor de individuele omstandigheden? Dat is de centrale vraag in aflevering 7. Voormalig VVD-kamerlid André Bosman (voorzitter Tijdelijke commissie uitvoeringsorganisaties), gemeenteambtenaar Audrey Mennens en journalist Jesse Frederik (De Correspondent) gaan in op het belang van goede, uitvoerbare wetgeving die ruimte laat voor de menselijke maat.

Ook in het wetgevingsproces is openbaarheid van groot belang. In aflevering 6 bespreken we waarom en gaan we in op actuele ontwikkelingen, zoals de invoering van de Wet open overheid op 1 mei 2022. Aan het woord komen Tweede Kamerlid Joost Sneller (D66), topambtenaar Maarten Schurink (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en journalist Sheila Sitalsing (De Volkskrant).

Wetgeving begint met een idee – maar waar komt dat idee vandaan? In deze aflevering staan we aan de hand van de toekomst van de arbeidsmarkt stil bij de vraag waar politici en ambtenaren hun ideeën voor wetgeving vandaan halen. Met hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp (Universiteit van Amsterdam), Mariëtte Hamer (tot 1 april 2022 voorzitter Sociaal-Economische Raad) en topambtenaar Stan Kaatee (ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid).

Een wet in een week, hoe kan dat? In deze aflevering blikken we terug op de totstandkoming van de ‘spoedwet’ over de avondklok in februari 2021. Hoe versnel je het wetgevingsproces en hoe voorkom je dat dat ten koste gaat van zorgvuldigheid? We horen het van ambtenaren Cees van Strijen en Tim Borman (ministerie van Justitie en Veiligheid) en Lisanne Groen (Raad van State).

Wat is de rol van de Kamers in het wetgevingsproces en welke ondersteuning krijgen Kamerleden daarbij? En hoe maak je als Kamerlid zelf een wetsvoorstel, zoals Ronald van Raak deed over het bindend raadgevend referendum? Hij vertelt het ons in aflevering 3. Daarnaast spreken we met Hugo Doornhof (CDA-senator), Manon Julicher (medewerker bij de Tweede Kamerfractie van D66 en staatsrechtkenner) en Tom van der Meer (hoogleraar politicologie Universiteit van Amsterdam).

De Europese Unie, dat is pas écht een wettenfabriek. In de tweede aflevering staan we aan de hand van de ‘stikstofcrisis’ stil bij het Europese wetgevingsproces en de invloed ervan op onze wetten. Welke rol speelt Nederland in Brussel en hebben we wel voldoende aandacht voor het Europese wetgevingsproces? We vragen het aan Carla Boonstra (werkzaam op de permanente vertegenwoordiging van Nederland in Brussel), Diederik Samsom (kabinetschef van eurocommissaris Frans Timmermans) en Ton van den Brink (hoogleraar Europese wetgevingsvraagstukken aan de Universiteit Utrecht).

Hoe kom je van een idee voor de samenleving tot een wet? In deze eerste aflevering behandelen we de reis van de nieuwe Alcoholwet, van idee tot Staatsblad. Aan het woord komen wetgevingsjurist Ineke Plooij, wetgevingsadviseur Lisanne Groen (Raad van State), voormalig staatssecretaris Paul Blokhuis en staatsrechtkenner Wytze van der Woude.

Een wet maken of de Grondwet aanpassen – hoe doe je dat eigenlijk? Dat hoor je in De Wettenfabriek. In deze wekelijkse podcast bespreekt Kees Dorresteijn met insiders en outsiders hoe wetten tot stand komen en werken. Van de voorbereiding bij ministeries, onderhandelingen in Brussel tot debatten in het parlement. De eerste aflevering verschijnt op donderdag 10 februari 2022. De Wettenfabriek is een initiatief van de Academie voor Wetgeving en het Kenniscentrum voor beleid en regelgeving (ministerie van Justitie en Veiligheid). De podcast is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met medewerkers van andere ministeries en podcast agency Microphone Media. Ga voor meer informatie naar www.wettenfabriek.nl.